Նկարչի արվեստանոցի դուռը կիսաբաց էր: Առանց թակելու ներս մտա (միևնույն է, ռադիոյի խլացուցիչ ձայնը անլսելի կդարձներ այն): Նկարիչը` իր գրասեղանի մոտ նստած, լսում էր ռադիոլրատվությունը:
       – Ինչպե՞ս եք, պարոն Իսաբեկյան:
       – Սովորական… Գնում-գալիս եմ Գեղարվեստի ինստիտուտ: Չեմ նկարում, որովհետև աչքերս տկարացել են: Գրում եմ միայն:
       – Ի՞նչ եք գրում:
       – Զանազան հոդվածեր: Դրանք տպագրվել են տարբեր թերթերում, հատկապես «Գրական թերթում»:
       – Օրագիր պահո՞ւմ եք:
       – 31 թվից մինչև հիմա… բայց ինձ չեմ պարտադրում գրել: Արձանագրում եմ կարևոր և հետաքրքիր պատմությունները: Հատորներով օրագրեր ունեմ:
       – Ձեր կյանքի ո՞ր տարիներն եք համարում երջանիկ ու անկրկնելի:
       – Երբեք չեմ հասկացել` ինչ է երջանկությունը: Անկրկնելի տարի չի եղել: Ոչինչ, առհասարակ, անկրկնելի չէ այս աշխարհում:
       – Առհասարակ, ի՞նչ եք երազել և ինչի՞ եք ձգտել:
       – Ամբողջ կյանքում ձգտել եմ ճշմարիտ ու լավ նկարել: Երազելու բան չկա… տառապագին աշխատանք է նկարչությունը:
       – Երբ սկսնակ նկարիչ էիք, ի՞նչ պրոբլեմներ ունեիք:
       – Չեմ էլ հիշում, թե որ տարիքում եմ սկսնակ նկարիչ համարվել:        Դպրոցում սովորելու տարիներին ինձ շահագործում էին` ստիպում էին պատի թերթեր նկարել: Ասեմ, որ պրոֆեսիոնալ նկարել եմ Թիֆլիսի Գեղարվեստի ակադեմիան ավարտելուց հետո, այսինքն` 41-ից: Իսկ պատերազմի տարիներին քիթ սրբելու ժամանակ չկար: Անընդհատ ցուցահանդեսներ էին կազմակերպվում, մարդիկ նկարների պահանջ ունեին: Դրա համար էլ հետաքրքիր էր աշխատելն ու ապրելը: Վատ էինք ապրում, բայց լավի հույսը միշտ ունեինք: Իսկ հիմա… ո՛չ երջանկություն կա, ո՛չ երազանք…ոչինչ չկա: Շատ նվաստացած վիճակում է մեր ժողովուրդը: Պետք է ժողովրդի ոգին բարձրացնել: Հոգեկան ընկճվածությունն ահավոր է: Միլիոնավոր մարդկանց արտագաղթը պիտի կանխել:
     – Հայաստանից հեռանալու ցանկություն երևէ ունեցե՞լ եք:
     – Մտքովս չի անցել: Մեծ տղաս Ամերիկայում է ապրում: Նա շատ ավելի վաղ էր գնացել` մինչև թոհուբոհի սկիզբը: ԱՄՆ-ում եղել եմ, բայց իմ աշխատանքների ցուցահանդեսից անմիջապես հետո վերադարձել եմ:
     – Եթե չեմ սխալվում, Ձեր երկու որդիներն էլ նկարիչներ են:
     – Այո: Մեկը մյուսից լավ նկարիչներ են: Անհարմար է, որ հայրը գովաբանի իր որդիներին, բայց ասեմ` իրենց համար չեմ ամաչում:
     – Ձեր ինքնատիպությունն առկա է Ձեր բոլոր նկարներում…
     – Ինքնատիպությամբ չէի կարող աչքի չընկնել: Ինքնատիպությունը բխում է մարդու բնավորությունից: Ճիգ գործադրելով` չես կարող ինքնատիպ լինել: Դա քո ներքին բնավորությունն է, խառնվածքը: Իմ նկարները հեշտությամբ կարելի է տարբերել:
     – Երբևէ նկարը կիսատ թողե՞լ եք:
     – Ես իմ բոլոր նկարները համարում եմ կիսատ: Մի ժամանակ նկարներիս տակ չէի ստորագրում: Պիտի ստիպեին, որ ստորագրեի: Համարում էի, որ տվյալ աշխատանքը կարելի է լավացնել: Եթե, իհարկե, այդ լավի չափանիշը կա:
     – Իսկ ե՞րբ եք նկարը ամբողջական համարում:
     – Նկարիչն ինքը պիտի որոշի` երբ… Երբ կանգ է առնում և գիտե, որ այլևս ոչինչ չունի ավելացնելու նկարին: Դա էլ հենց վերջն է:
     – Նկարելիս Ձեր հոգին խաղաղվու՞մ էր, թե՞ ընդվզում:
     – Ամենախաղաղը նկարելիս էր լինում: Բայց դա չի նշանակում, որ հույզով չէի նկարում:
     – Մենակության զգացում ունեցե՞լ եք:
     – Երբեք: Մոտ 85 տարեկան եմ, բայց հիմա էլ ինձ մենակ չեմ համարում: Նորմալ մարդը պիտի անելիք ունենա, այլապես իր ներսը անընդհատ կքչփորի ու իրեն մենակ կհամարի:
     – Ու՞մ եք համարում Ձեր ուսուցիչը, որ դեր է ունեցել Ձեր «ձեռագրում»:
     – Առանց սովորելու նկարելն անհնարին է: Սովորելու ընթացքում, անշուշտ, ուսուցիչներ ես ձեռք բերում: Նրանք, ովքեր կարծում են, թե ուսուցիչներ չեն ունեցել, պարզապես իրենք իրենց սիրահարված հնդուհավեր են: Մեծ սերը դեպի նկարիչները լիցք ու ուժ է տալիս, որ դու էլ ստեղծագործես:
      Ես սիրել եմ Դելակրուա, Ռուբենս, մեր նկարիչներից` Թադևոսյան, Սուրենյանց, Բաժբեուկ-Մելիքյան, բայց դա ինձ չի խանգարել, որ իմ անելիքն անեմ:
     – Երբևէ հոգնե՞լ եք նկարչությունից:
     – Հոգնելն անհնարին է: Ես հիմա պարզապես չեմ կարողանում նկարել և տանջվում եմ դրանից: Մինչև անցյալ տարի նկարում էի… Դա արդեն ցավալի է: Այստեղ արդեն երջանկություն չը-կա՜: Նկարչի երջանկությունը նկարելն է:
     – Կարոտու՞մ եք Ձեր մեծ որդուն:
     – Թող նա կարոտի: Նա է Հայաստանից հեռացել, ոչ թե ես: Կարոտախտ կարող եմ ունենալ իմ թողած հայրենիքի` Իգդիրի նկատմամբ: Մենք կարոտաբաղձությամբ դեռ շատ պիտի տառապենք: Բայց այդ կարոտաբաղձությունն էլ պիտի զսպած պահել, որովհետև եթե շատ բաց թողնես, կդառնա կարոտախտ:
     – Ընտանիք կազմելիս Ձեր ծնողներն օժանդակե՞լ են, թե՞ ամեն ինչ ինքներդ եք ստեղծել:
     – Մեր նահապետական, հայկական ընտանիքը շատ կայուն է: Ես պարզապես օրինակ եմ վերցրել իմ ծնողներից: Կնոջս` Արփենիկ Նալբանդյանի հետ ծանոթացել եմ Թիֆլիսի ակադեմիայում: Վերջին կուրսում` կարծեմ 39 թվին, գնացինք ռեստորան.թոշակ էինք ստացել և տոնեցինք մեր ամուսնությունը: Ամեն ինչ բնական է եղել: Ոչ մի ճիգ չեմ գործադրել: Սերն, իհարկե, տանջում էր, բայց դա քաղցր տանջանք էր: Իմ ամուսնությունն իմ գործին ամենևին չխանգարեց, թեև դրա մտավախությունն ունեի, սակայն իրականում հակառակը ստացվեց` օգնեց:
     – Կնոջ գեղեցկությունը շատ եք արտացոլել Ձեր նկարներում: Սիրային պատմություններ ունեցե՞լ եք բնորդուհիների հետ:
     – Ամբողջ կյանքում գեղեցիկ, հաճելի կանանց եմ նկարել: Իսկ բնորդուհիներից ոմանց, իհարկե, սիրել եմ: Նրանց մեջ էլ են լինում հաճելիներ և ոչ հաճելիներ:
     – Իսկ ո՞ր կանայք են Ձեր մեջ զգացմունք արթնացրել:
     – Ամեն կին իր հմայքն ունի: Այն կինը, որ հմայք չունի, իրավունք չունի ապրելու: Եթե կինը չի կարող սիրել, գոնե պիտի հմայի: Տղամարդն էլ պիտի տղամարդկություն ունենա, որ արժանի լինի հմայիչ կնոջը:
     – Պատահե՞լ է, որ դժվարությամբ եք գրավել կնոջը:
     – Իհարկե: Բայց սիրահետել եմ այնքան, մինչև կարողացել եմ «հաջողացնել»: Մի գաղտնիք ասեմ` մինչև ամուսնանալս 5-6 տարի սիրահարված էի այլ աղջկա: Բայց եղավ այնպես, որ նա ուրիշի հետ ամուսնացավ, ես` ուրիշի:
     – Մինչև հիմա սիրում ու հիշու՞մ եք նրան:
     – Իհարկե: Երբ մի բան սիրում ես, նա քո հոգու մեջ է մնում: Մոռանալն անհնար է:
     – Դուք բախումների գնացո՞ղ անձ եք:
     – Այո: Ես միշտ պատրաստ եմ վիճելու և շատ հաճախ չեմ համաձայնվում մարդկանց հետ:
     – Հանուն ինչի՞ եք վիճում:
     – Հանուն իմ ճշմարտության: Երբեք չեմ վիճում այն մարդկանց հետ, որոնց միտքը քարացած է: Եթե կենդանի, հետաքրքիր մտածողություն ունեցող անձ է, նրա հետ կարող եմ խոսել և համաձայնության գալ: Երիտասարդ տարիներին ինձ ավելի շատ էր բնորոշ վիճելը: Հաճույքով վիճում էի Համո Սահյանի, Հրաչյա Հովհաննիսյանի, Պարույր Սևակի, Հր.Թամրազյանի հետ: Բայց ասեմ, որ հենց զգացել եմ` դիմացինս ճիշտ է, լռել եմ:
      – Խրախճանքի սիրահա՞ր եք:
      – Խրախճանքը ուրախության ամենաբարձր կետն է: Առհասարակ, քեֆ անել, պարել սիրում եմ: Հատկապես Քասախի ափին, Զանգվի կամ Աշտարակի ձորում: Հաց ուտել և մի թաս գինի խմել, դրանից ավելի գեղեցիկ բան չկա:
     – Քաղքենիությանն ինչպե՞ս եք վերաբերվում:
     – Եթե մի բան կա աշխարհում, որ ատում եմ, քաղքենիությունն է: Ամբողջ հոգով ատում եմ, որովհետև սնամեջ է, միջակություն: Պայքարող միջակությունները կործանեցին Չարենցին, Սևակին, …շատերին: Երբ նկատում եմ միջակությունների, փախչում եմ: Մարդատեղ չպիտի դնել նրանց, այլ արհամարհել:
      – Ի՞նչ կենդանի եք սիրում:
      – Սիրածս կենդանին ձին է: Ձիու գեղեցկությանը գերազանցող կենդանի կա՞ աշխարհում: Ի՜նչ մեջք ունի … ի՜նչ վիզ… մաշկը` թավշանմա՜ն:
      – Մարդկանց վստահու՞մ եք:
      – Շատ, ինչի համար ինձ կարելի է մեղադրել: Ես վստահում եմ, առանց դույզն-ինչ կասկածի, որ դիմացինս կարող է ինձ երբևէ ցավ պատճառել: Բայց, բարեբախտաբար, վստահությունս մարդիկ արդարացնում են: Ես վատ ընկերներ չեմ կարող ունենալ: Երկու բառ փոխանակելուց հետո կարելի է պարզել` այս մարդու հետ կարո՞ղ ես մի կտոր հաց կիսել, թե՞ ոչ: Եվ հետո, ամեն ինչ սեփական անձից է կախված: Ամեն ինչում ինձ եմ կարևորում: Եթե մի  բան սխալ է, ուրեմն մեղավորն ինքս եմ:
      – Ի՞նչ նշանակություն ունի Ձեզ համար ծերությունը:
      – Երազելու բան չէ: Բայց պիտի համակերպվես:Ծերերին պետք է հարգել, թեկուզ անարժաններին` միայն այն բանի համար, որ այդքան ապրել են: (Ծիծաղում է- Ն.Ղ.)
      – Ձեր մեջ հզոր ուժ է նկատվում:
      – Այո, ունեմ` թե՛ ֆիզիկական, և թե՛ հոգեկան: Իմիջիայլոց, ցեղական է: Ծերությունը ոչ թե պիտի հաղթահարվի, այլ կանխվի` հետևես ինքդ քեզ, մինչև…

 

Նաիրա Ղազարյան