Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

Հանդիպում ժող.նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի հետ

Posted on Սպտ 25, 2015 in Uncategorized

Օտարութեան մէջ, հարազատ երկրից հեռու ափերում վաղեմի բարեկամին հանդիպելը աւելին է, քան պարզ ուրախութեան զգացում վերապրելը: Այդ պահին, մարդն ինչպէս երազում` սրտի երջանիկ թրթիռով յայտնւում է սիրելի միջավայրում: Կարծում եմ, թէ վերադարձել է տուն:

Ինչեւէ: Վրձնի անուանի վարպետ, ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկեանի հետ անակնկալ հանդիպումս այստեղ` Կլենտէյլում, յիրաւի աչքերս արցունքոտուելու չափ ուրախութիւն պատճառեց:

Սիրելի ընթերցող, խնդրում եմ ինքդ դատես: Մէկ տասնամեակից աւելի միասին աշխատել ենք Երեւանի գեղարուեստա-թատերական նոյն ինստիտուտում: Ուրիշ խօսքով գրեթ` ամէն օր վաղ առաւօտ դուրս ենք ելել իրարու դէմ դիմաց եւ ժպտալով միմիանց ասել.

-Բարի լոյս: Ինչպէ՞ս ես…:

Եւ լսուել է պատասխանը.

-Փառք Աստծոյ, լաւ…:

Բայց ոչ միայն դա. միասին մասնակցել ենք ինստիտուտի գիտական խորհրդի ամենամեայ նիստերին եւ այլ տիպի հաւաքների ու ժողովների` արծարծելով կենսական նշանակութեան բազմաբնոյթ հարցեր:

Յաճախ, շատ յաճախ նոյն գծի վրայ ենք եղել, բայց նաեւ պատահել է, որ յայտնուել ենք «բարիկադի» (պատնէշ) հակառակ կողմերում ու… «պատերազմել» ենք իրարու հետ:

(Ասեմ անկեղծօրէն. ե՛ւ ինքն է անհաշտ խառնուածք, ե՛ւ ես):

Եւ յաջորդ առաւօտ դարձեալ:

-Բարի լոյս: Հը՞, խոմ շատ լաւ չե՞ս,-անյիշաչար կատակել ենք:

-Չէ, ինչ շատ լաւ: Շատ լաւերին, ասում են, Սիպիր են տանում:

Գտնւում էր նաեւ մէկ ուրիշ ճանապարհ: Իմ առաւել սիրած ընկերներից` անուանի նկարիչներ Մասիս Գրիգորեանը կամ Հենրիկ Մամեանն առաջարկում էր.

-Չգնանք փրոֆեսէօր Իսաբեկեանի արուեստանոցը: Հը՞: Վարպետը շատ կը բարկանայ, եթէ իմանայ, որ իր արուեստանոցի մօտով անցել ու իրեն չենք այցելել:

-Անշուշտ: — Հաստատում էի ես: — Նա ճիշտ է յիշաչար չի, բայց թէ  նեղացկոտ է եւ կը խռովի մեզանից:

Իսկ արուեստանոցը Սայաթ-Նովայի վրայ է, «Օփերա»յի դէմ-դիմաց: Եւ առանց զանգելու, առանց նախապէս տեղեակ պահելու ծիծաղով ու աղմուկով յայտնւում ենք նկարչի աշխատանոցում:

Գիտէք ոչ միայն տաղանդով օժտուած հիանալի նկարիչ է, այլեւ խօսքաշէն, հիւընկալ ու սրտաբաց տանտէր: Իսկական «ջիկեարով» իգդիրցի:

Արուեստանոցի դուռը բաց է: Առանց թակելու մտնում ենք: Միջին մեծութեան մի կտաւի վրայ է աշխատում…:

Ժպտում է, սրամիտ ինչ-որ բառւ շուրթին: Կարող է եւ մի փոքր ծակող թեւաւոր խօսք էլ ասել: Պատրաստ պիտի լինես կատակին – կատակով պատասխանելու եւ… չվիրաւորուելու:

-Գինի կը խմէ՞ք:

-Դա ի՞նչ հարց է: Հապա՞ ինչու ենք եկել…:

Արուեստանոցի ընդարձակ ու լուսաւոր աշխատասենեակը պարզապէս տնքում է տասնեակ ու տասնեակ կտաւների «բեռից»:

Մեծ ու փոքր կտաւներ, գեղանկարչական, կրաֆիկ ու այլ աշխատանքներ:

Իւրաքանչիւրի վրայ Իսաբեկեանի հոգու մի գոյնը կայ, սրտի ու մտքի շլացնող կայծը: Որքա՞ն է գեղանկարիչը տառապել իր իւրաքանչիւր կտաւի վրայ. դա միայն Աստծուն ու իրեն է յայտնի:

Իմ ուշադրութիւնը գրաւում է ծաւալուն մի գունանկար, եթէ չեմ սխալւում պատմական թեմայով: Անաւարտ կտաւ էր:

-Հա՜, դա Արամոյինն է: Լաւ գործ պիտի լինի: Տեսնենք:

Արամոն կրտսեր որդին է: Նոյնպէս գեղանկարիչ (վերջերս դարձաւ թատերականից առանձնացած Երեւանի գեղարուեստի ինստիտուտի ռեկտորը):

Փորձում եմ ծանօթանալ իրեն` վարպետի արդէն վաղուց աւարտած կտաւների հետ: Շա՜տ-շա՜տ են: Ո՞րը նայես, ո՞րը թողնես: Գործերից մի քանիսը տասնամեակների պատմութիւն ունեն:

Գեղանկարչի համար իր կտաւները, ասես հարազատ որդիները լինեն, սրտի մի մասնիկը: Դրա համար էլ վաճառելու հակուած չեն: Դժուար է հարազատից բաժանուելը: Շա՜տ:

-Եթէ վաճառեմ էլ, կարգին մարդու կը վաճառեմ: Ամէն ապուր-ճպուռ մարդու չեմ տայ:

Դէ, հիմա դժուար տարիներ են: Ամէն բան թանկացել է: Ներկը, կտաւը, շրջանակը, վրձինը, վերջապէս` հացը, գինին…: Ախր, ապրել նոյնպէս պէտք է: Ուրեմն, նկարիչը, հակառակ իր բնաւորութեանը ստիպուած է իր առաւել սիրելի որոշ գործերից ձեռք քաշել:

Օ՜, չմոռանամ ասել, խօսքս 1993թ. մասին է:

Պատմում է, թէ օրերս մի ֆրանսիացի էր եկել իր արուեստանոցը: Իմացող, պաշտօնաւոր մարդիկ էին ուղեկցում: Շատ էր ուզում Իսաբեկեանի որևւէ գործ գնել: Պատկերասրահում տեսել էր նրա մէկ-երկու աշխատանքներն ու հրապուրուել: Դէ ֆրանսիացին ֆրանսիացի է՝ իր զգացողութիւններով, իր ընկալումներով: Բռնում ու մատը դնում վարպետի ինքնատիպ մի գունանկարի վրայ:

-Սա եմ ուզում:

-Չէ, դա չեմ վաճառում:

Ֆրանսիացին մի մեծ գումար է առաջարկում, ամերիկեան կանաչ տոլարով:

-Չէ, դա չեմ վաճառում,-պատասխանում է նորից:

Ֆրանսիացին զարմացած չռում է աչքերը ու նոր թիւ ասում (դէ ինչպէս Լոս Անճելըսում, Երեւանում էլ «ինկուբատորի» ճտերի նման բազմացել են «ռաբիս» նկարիչները: Նրանք էլ արհեստաւորի իրենց պատրաստակամութեամբ պարզունակ ու անճաշակ «կտաւներով» ողողել են «վերնիսաժները»):

Իսաբեկեանը չարաճճի մանկան ժպիտը աչքերում շողացնելով, հիւրին ասում է.

-Չէ, դրամի հարց չկայ: Սա չի վաճառւում:

Եւ օտարերկրացին ի վերջոյ հասկանում է, որ կան բաներ, որոնք վաճառքի չեն դրւում, որ մի բան է «ռաբիսը», մի այլ բան հռչակաւոր վարպետը:

Ընտրում է մէկ ուրիշ գործ:

Կտաւներում դժուար չէ տեսնել Իսաբեկեան-քաղաքացուն, նրա մտքերի ու յոյզերի աշխարհը: Մշտապէս նրան զբաղեցրել են հայ ժողովրդի պատմութիւնը, ազգային մեր մեծ հերոսները. Վարդանից մինչեւ Մխիթար, մինչեւ… Սասնա Դաւիթ: Աւարայրը` իր բազում դրսեւորումներով, ընդհուպ կանանց հերոսական ջոկատով: Ուզում եմ մէջբերել մասնագէտի, արուեստաբան Վլ.Վարդանեանի խօսքը: Նա գրել է՝«Վարպետ վրձնով կերտելով պատմականօրէն անհատականացուած-հոգեբանական կերպարներ, կոմպոզիցիոն տրամաբանուած փոխյարաբերութեան մէջ մտցնելով նրանց, Իսաբեկեանը կտաւին հաղորդել է այն տագնապալի լարուածութիւնը, դիւցազնականութիւնը, շիկացած այն հայրենասիրութիւնը, առանց որի ըմբռնելի չէ ոչ միայն Աւարայրը, այլեւ հայոց պատմութեան յետագայ ընթացքը: Դա արհաւիրքին դիմագրաւելու աննկուն ոգին է»:

Եւ սա ասուած է Իսաբեկեան-գեղաանկարչի կրաֆիկական գործերի մասին: Այլ խօսքով ճկուն ու բեղմնաւոր է նրա վրձինը, նոյնքան դիպուկ ու արտայայտիչ է նրա մատիտը: Բայց շտապեմ ասել, որ ոչ պակաս հմուտ է նաեւ Իսաբեկեանի գրիչը:

Այո: Նա նաեւ գրող է: Եւ ինքնատիպ գրող:

Ղարաբաղեան շարժման օրերին մենք գրեթէ միշտ միասին էինք եւ միշտ նոյն դիրքի վրայ: Պաշտպանում էինք շարժման մասնակիցներին, ոգեւորում մեր ուսանողներին եւ յաճախ սատարում: Նրանց հետ ժամերով կանգնում էինք Ազատութեան հրապարակում…:

Նկարիչ ուսանողներից մէկին Քա.Կէ.Պէ.-ն ձերբակալեց… բռնաբարութեան փորձ կատարելու պատրուակով: Եթէ յիշողութիւնս չի դաւաճանում, ձեւակերպել էին, իբրեւ թէ ուզեցել է բռնաբարել իր եղբօր կնոջը:

Ամէնքիս համար պարզ էր այդ անհեթեթ զրպարտանքի բուն իմաստը:

Իսաբեկեանի հետ որոշեցինք պաշտպան կանգնել անմեղ տղային ու բանտախցից դուրս հանել նրան:

-Ճիշտ կը լինի նամակ գրենք ղեկավարութեանը եւ մեր անուանի գործիչներից մէկ-երկուսին:

Միասին գրելը չստացուեց: Իւրաքանչիւրս իր ոճն ունէր, իր մտքերը: Պայմանաւորւեցինք, որ կը հանդիպենք յաջորդ օրը, իւրաքանչիւրս բերելով մեր տարբերակը:

Երկու տարբերակից միասին դուրս բերինք ազդեցիկ ու համարձակ շեշտերով գրուած մի նամակ, որը, կարեւոր նշանակութիւն ունեցաւ երիտասարդի ճակատագրում:

Նրան բանտից հանեցինք եւ յաջորդ տարի երիտասարդն ինստիտուտն աւարտելով, անգամ ՀՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամաոր ընտրուեց…:

Մի փոքր աւելի ուշ բոլորիս համար պարզուեց, որ Իսաբեկեանի գրական նախասիրութիւնը գրամոլի պատուասիրական հրապուրանք չէ:

Ո՛չ: Նա 1994 թուականին, այսինքն գիրք տպագրելու համար դժուարին մեր ժամանակներում ընթերցողի սեղանին դրեց իր «Իգդիր» պատմա-գեղարուեստական պատումը: Այս հատորը Իսաբեկեանի հոգու թէ սրտի պարտքի հատուցումն է հարազատ ծննդավայրին, չքնաղ Իգդիրին, որ մնացել է Արարատի հարեւանութեամբ մեր զազրելի թշնամու ձեռքին: Բայց դուրս չի եկել գեղանկարչի զգայուն սրտից եւ մանկական յիշողութիւնից նոյնպէս:

Որքա՜ն կարօտ, որքա՜ն սէր կայ իր սիրելի ծննդավայրի նկատմամբ:

Այո, այդպէս կարող էր յիշել միայն տաղանդաւոր գեղանկարիչ ծնուած մանուկը (Իգդիրից մազապուրծ հեռացել են, երբ 4-5 տարեկան էր ընդամէնը): Եւ այն մանուկը, որին մայր բնութիւնը վրձնից բացի շնորհել է նաեւ գրիչ…

Այդպէս:

…Իսաբեկեանի հետ հանդիպեցինք Կլենտէյլի Maple Park փողոցի վրայ գտնուող համանուն այգում:

Ութսուն երկու ամեայ գեղանկարիչը վազում էր պատանեկան թեթեւութեամբ:

-Այդպէս արագ, որ վազես,- յետեւից բղաւում եմ ես,- դու Իգդիր էլ կը հասնես:

Չէր սպասում թէ ծանօթ որեւէ մէկին կը հանդիպէր:

Շփոթուած, ժպիտն աչքերին, կանգնում է: Լաւ չի տեսնում, բայց ձայնիցս ճանաչում է:

Գրկախառնւում ենք…յուզուած.

-Այ քեզ հանդիպում:

-Էհ, հայի ճակատագիր է: Կը լինի:

Հիւր է եկել աւագ որդուն` Մհերին: Նաեւ կը փորձի աչքերը բուժել:

-Գինի քիչ խմիր: Գինին ազդում է աչքի լոյսին:

-Գինի չխմէի, հիմա լրիւ քոռացած կը լինէի:

Ինչեւէ, Աստծոյ գործերը մեր խելքից դուրս բաներ են: Գուցէ եւ գինին օգնում է, որ Իսաբեկեանը շարունակի տեսնել ու նոր կտաւներ կերտել, մարդկային նոր տիպեր գծեր:

Բերել է գծանկարներ: Գրաֆիկա: Դրանք ե՛ւ հին, ե՛ւ նոր աշխատանքներ են, որոնք ունեն վարպետի տաղանդի անկրկնելի դրոշմը:

Այո, Իսաբեկեանի գրաֆիկան ոչինչով չի զիջում իր չքնաղ կտաւներին:

Ու մենք, այստեղ հեռաւոր Լոս Անճելըսում անպատճառ կը վայելենք Իսաբեկեանի արուեստի հմայքը, երջանիկ առիթ կ’ունենանք ըմբոշխնելու վարպետի գրաֆիկ գործերի ինքնատիպութեան հաճոյքը:

Leave a Reply

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով