Էդ.Իսաբեկյան 1914-2007. Արևի լույսը… 12.11.2000

Posted on Հնս 3, 2017 in Գրականություն

12.11.2000 Ես էտյուդների ժամանակ` Աշտարակի ձորում, Բյուրականի ձորում, տեսնում էի, թե ինչ էր անում լույսը, արևի լույսը ջրի հետ, ուռենիների տերևների վրա, Քասախի ալիքների հետ… Տեսնում էի, բայց… չէի կարողանում ազատվել առարկայի` տերևի, ջրի, լոկալ գույնից, ամենը իրենց գույնն ունեին… Սակայն արևի լույսը լրիվ փոխում էր տերևի գույնը, լույս ու ստվերը, տերևի գույնը բերում երկու կոնտրաստների. լույսի մեջ կանաչը դառնում էր դեղնագույն, իսկ ստվերում կանաչը դառնում էր կապտագույն` չթողնելով գույնի նյութականությունից ոչ մի հետք… Գժվել կարելի էր, չէր ստացվում, աչքերս չէին օգնում… Պարզ տեսնում էի ուռու կանաչ տերևը և ծառի ճյուղերն էլ նույնը: Սակայն Աշտարակում մի քիչ ստացվեց, մի քիչ, և դա իմպրեսիոնիզմի, տպավորության վերջին փուլն էր, որ անցավ Կլոդ Մոնեն… վերջացնելով տպավորության վերջին «տեսիլը»… որից հետո սկսվում է իմպրեսիոնիզմի փլուզումը, նոր որակ, նոր «տեսողություն» (Բոնար և այլն)… Իսկ հրաշալի իմպրեսիոնիստները` Պիսարոն, Ռենուարը և մյուսները, մնացին… «տեղում», նրանք չտեսան… լույսի, արևի լույսի «գործածվելը»: Մոնեն կարողացավ մի քայլ առաջ տանել և վերջակետ դնել իմպրեսիոնիզմին:
Սարյանի մոտ գնաց դեկորատիվ ընդհանրացումներով և գույնի կոնտրաստներով, «երկու գույնի հարաբերությունով»… Իսկ ահա ստացվում էր հաճախ և «ենթագիտակցորեն» երևի Առաքելյանի մոտ… հատկապես Սևանի էտյուդներում և հատկապես «Սևանի ձկնորսները» կտավում և հատկապես իշխան ձկները ափում թափված, որտեղ արևի լույսը իր գործն էր արել:
Առաքելյանը կոլորիստ էր, հրաշալի կոլորիստ, բայց ծույլ… Ինչե՜ր կարող էր անել, բայց կար խանգարող հանգամանք ևս, որ իմպերսիոնիզմը համարվում էր ֆորմալիստական, «բուրժուական»… մտածելակերպ: Տխմարություն, որը պատկանում էր «ժամանակի» առաքելությանը:
Իսկ Մոնեն թքած ուներ այդ ժամանակի, հասարակության կարծիքի վրա! Ինչպես և բոլոր իմպրեսիոնիստները, «մերժվածները»… Հրաշք է Մոնեն:
Ի՜նչ համառություն պիտի ունենային այդ մերժվածները, որ դիմանային այդ «հասարակության» «կուրությանը»: Բայց և ունեին իրենց «հասկացողները»` Դյուրանի նման…
Իսկ մենք այդպես էլ ապրեցինք առանց «Դյուրանների»… Միայն մեկն էր հասկանում իմպրեսիոնիմզը` Դրամբյանը, որին էլ քիչ մնաց խժռեին կենտկոմի կուլտուրայի բաժինները…
Ձևի, ֆորմայի հարցերը այդպես էլ ոչ ոք «չշոշափեց»… ո´չ մեզ մոտ, ո´չ Մոսկվայում: Հնարեցին այդ «ֆորմալիզմ» կոչված բոբոն և վերջ:
Եվ…ինձ էլ մեղադրեցին անգամ` կպցնելով ֆորմալիզմին նաև… պրիմիտիվիզմ: Միայն Գյուրջյանը բողոքով ելույթ ունեցավ` ասելով. «Մենք կարող էինք Էդվարդին մեղադրել անգամ վիրտուոզության մեջ, բայց ոչ…»: Մախլաս! Անցած բան է, Էդվա´րդ, և հիմա քեզ միայն կարելի է մեղադրել, որ քոռ ես և չես նկարում: Իսկ երբ… լույս լինի աչքերիս… հենց այդ լույսը պիտի նկարեմ! Այո´, այդ լույսը արևի, թե ի՜նչ է անում…

 

Leave a Reply

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով