Էդ.Իսաբեկյան 1914-2007. Ցուցահանդեսներ և նորից մի ցուցահանդես

Posted on Հկտ 15, 2015 in Գրականություն

«Տաղանդավոր ժողովուրդ են հայերը»,- ասել է մեկը, և մենք էլ` հայերս էլ… ճարահատյալ պարտավորվել ենք ամենայն ջանասիրությամբ ապացուցելու այդ «մեկի» ասածը. ուրիշ ճար չունենք: Եվ պակաս ջանասեր չենք նաև մենք` նկարիչներս… մենք էլ ենք ջանում, և ջանալու միակ և առաջին նախապայմանը  ցուցահանդեսով հայտնվելն է և հայտնվում ենք ամեն տեղ- օրինավոր ցուցասրահ լինի, թե երկու դատարկ մնացած սենյակ, Երևանում, թե Փարիզում…թե Նյու Յորքում, թե Լոնդոնում, թե Գորիսում: Իսկ Երևանում… օրեկան 2-3 ցուցահանդեսներ` նույն օրը, նույն ժամին վերնիսաժով, չհաշված շաբաթ և կիրակի օրերին մշտական «վերնիսաժները» վարպետ Սարյանի արձանի շուրջը:
Հայտնի բան է, որ կանաչը, խոտը, ծաղիկը, սունկը շատանում են անձրևից հետո… բնության հրաշալիք է անձրևը: Եվ սակայն, նկարիչների համար այդ «անձրև» կոչվածը, ինչքան գիտեմ, վաղուց երաշտի է փոխվել և, այսպես ասած, ստեղծագործական պայմանները …միանգամայն հակառակն են եղել… պարզապես չկան և չեն լինելու: Վաղուց, երկիրը «անկախանալուց» հետո վերացան «պետական պատվերները», վաղուց չի աշխատում «խուդֆոնդ» կոչված միութենական հզոր կազմակերպությունը, որ սարի պես սատար էր կանգնած նկարիչներին, և մեր հայկական «գեղֆոնդն»էլ այնքան հարուստ էր, որ կարող էր և կառուցում էր հոյակապ բնակելի շենքեր, կոմբինատներ քանդակագործների համար, գեղանկարիչների, կիրառական արվեստի, գորգագործների համար…
Չկան, վերացան, ինչպես ռուսներն են ասում` «կառովա աբլիզնուլա»:
Եվ սակայն, ինչով բացատրել այս «անձրևից հետո»-ի առատությունը ցուցահանդեսների, որոնք գոնե նյութական անհրաժեշտություն լինեին, գոնե նյութական շահ լիներ ցուցահանդեսներից` վաճառք… չկա, չկան, նկար կամ արձան գնող էլ չկան…Անհասկանալի, անհեթեթ, անբացատրելի, բանդագուշանքի նման երևույթ, վիճակ, երբ հասարակությունը պահանջ չունի արվեստի գործեր ունենալու…և այսպիսի առատություն ցուցահանդեսների, նկարների, որոնք ստեղծելու համար և հատկապես այսօրվա «շուկայական գներով» միջոցներ են հարկավոր և «կանխիկ», իսկ, այսպես կոչված, «նկարելու պիտույքները» ֆանտաստիկ գներով են վաճառվում, իսկ նկար առնողը չկա ու չկա:
Եվ արդեն որոշակի փաստ է դարձել, որ նկար, գիրք սիրողը միջոց չունի գնելու իր սիրած գիրքը, նկարը, իսկ ունեցողը… օ՜, նա էլ «սիրելի» բան ունի, շատ է սիրում «կանաչ թղթեր» դասավորել իրար վրա և ինչքան շատ, այնքան հաճելի: Դրանք մեր այսօրվա «ձեռներեց» կոչված մեր հայրենակիցներն են` չարչու հոգով, որոնց համար նկարն ու գիրքը «ավելորդ գույք են»` չծախվող, չուտվող… և հատկապես չուտվող: Եվ ով չգիտեր, որ գիրքը չի ուտվում… նկարից էլ խաշլամա չես եփի…
Այո, ռուս ձեռներեց Տրետյակովն էլ գիտեր, որ նկարից բլիթ չես շինի, բայց տես, որ բլիթի տեղ ստեղծեց ռուսական նկարչության ազգային դպրոց, ստեղծեց թանգարան, որ այսօր էլ մնաց ազգային արվեստի տաճար, իրեն լուսավոր անունով, և Տրետյակովը տասնյակներից մեկն էր ընդամենը: Մենք էլ պետություն (անկախ) չունենալով, ունեցանք Մանթաշովներ, որոնց արածը քիչ չէր:
Նկարիչների բախտը մի տեղ իրենց «ժպտաց», և ժպտաց ոչ հայրենիքում (անկախ), ժպտաց… սփյուռքում: Հայ իսկական գործավորները տիրություն արեցին հայրենիքը ճարահատյալ թողած մի հոծ բազմության և, ամեն տեղ` սփյուռքում, ապրում են, տես, իմ նախկին ուսանողներից շատերը, որոնք ապրում են, լավ-վատ ապրում են, և անգամ օգնելով իրենց մնացած հարազատներին` անկախ Հայաստանում ապրող, թեթևացնելով մեզ «խնամողների» հոգսը, քանի որ «պահողների» մտքով էլ չի անցնում մտածելու անգամ, որ ազգային մշակույթը ավազի վրա չես շինի, «քար ու կիր» պիտի լինի հիմքում, որը «ժողովրդավարական պետություն» կոչվածը պարտավոր է ստեղծել:
Նկարիչների բախտը բերեց, հարյուրավոր նկարիչներ սփյուռքում ցուցահանդեսներ ունենալու հնարավորություն ունեցան և դատարկ չվերադարձան, և հարյուրավոր գործավարներ կան, որոնք ունեն մեծ ու փոքր հավաքածուներ, նկարը որպես «նկար», արվեստի գործ սիրող և ոչ որպես «անարժեք ապրանք»:
Բախտ ունեցա սեփական աչքերով տեսնելու այդպիսի գործավարների, որոնք մի առանձին կուտակված հարստություններ էլ չունենալով, ունեին և ավելացնում էին ունեցածը նոր ստեղծագործություններով` բազմազան նկարիչների գործերով: Եղա մի քանիսի տներում` հրավիրված լինելով, և ուզում եմ հիշատակել ընդամենը մեկին, որը մի մեծ հավաքածու ուներ, շուրջ 3-4 հարյուր նկարներ, ողջ տունը, սկսած շքեղ մուտքից, նկարներով զարդարված, և տեսա, թե ինչ հպարտությամբ ու հուզմունքով էր ինձ մեկ առ մեկ ցույց տալիս…Կոջոյան, Թադևոսյան, Առաքելյան, Քոչար, Կալենց, Սարյան, և բոլորը մի քանի գործերով, որին հիշեմ.
-Է, ի՞նչ պիտի անեք այդ բոլորը,-հարցնում եմ, -տեղ էլ չունեք պահելու արդեն:
-Թող մնան, ինձի չեն խանգարե, թոռներիս ու ծոռներիս ալ չեն խանգարե… և ինչով պիտի ուրախցնեի ձեզ, հպարտանայի դատարկ պատերո՞վ:
Իսկ մի ուրիշի տանը հանդիպեցի մի նշանավոր նկարչի, որի համար ստեղծել էր ամեն ինչ, բոլոր հարմարությունները, որ հանգիստ, առանց հոգսի ստեղծագործի միայն: Եվ երկու երիտասարդ քանդակագործների նաև` նույն հոգատարությամբ:
Այո, դուրս եկա շփոթված և բարկացած… բարկացած ու՞մ վրա, իսկապես ու՞մ վրա, գուցե թե մեր «ձեռներեցների», որոնք տռզեցին ձրի «սեփականաշնորհման» վրա (ինչ էլ հարմար խոսք են հնարել` «շնորհել»), այդպես է, մի կողմից «շնորհվում են», իսկ մյուսներին էլ ասում ենք` «պետությունը ձեզ համար կերակրող հայր չի»… իսկ թե ինչ է պետությունը, ով գիտի, և այն էլ «ժողովրդավարական»: Իսկապես ի՞նչ է մեր պետությունը: Եվ ասում են հիմա նաև, որ շատ, «չափից շատ» նկարիչներ, բանաստեղծներ կան, և իսկապես, որ չես ասի քիչ են, եթե օր կա, 3-4 ցուցահանդես կարող են բացել:
Շատ են, այդպես է, «տաղանդավոր» ժողովուրդ ենք «էն գլխից»: Հռչակված ամեն հայից մեկը կամ բանաստեղծ է, կամ նկարիչ…իսկապես որ շատ են, իսկ լրագրողները երևի թե «թիվ կա՞ աստղերին»:
Երևի թե հեշտ բան է եղել նկարչությունը, քանդակագործությունը, կամ ինչ-որ մեկը հեշտացրել է: Երևի թե «այն մեկի» նման մեկը, որ ասել է «տաղանդավոր է հայը»:
Գուցե թե ժամանակը «մաղի», ավելի «խոշորները» մնան, քչանան…
Իսկ այդ ինչ «մաղ» պիտի հնարեն, որ զատի շատությունից, լավը ջոկի…
Չափանիշները մնում են` նույն ռադիոն, տելեվիզրը, ցուցահանդեսները, ինչ-որ «հովանավորների» կողմից հրատարակվող բանաստեղծական գրքեր, գրքեր…
Խնդրեմ, ռադիոն ունի հաղորդման բաժին, «կանալ», որոնք ասում են «ոչ ոք չի մոռացվի, ոչ ոք անուշադիր չի մնա»…
Եվ պարտավոր են լսել բանաստեղծ-բանաստեղծուհիների տեղատարափ և ամեն օր մի քանի «ասողների» միասին` նույն ցուցահանդեսների նման…
Փունջ-փունջ…և ի՞նչ չափանիշ, ի՞նչ «մաղ» կարող է դիմանալ այս ինքնուսների, սիրողների, սիրահարվածների սիրազեղումներին…

Leave a Reply

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով